برنامه ساگارمالا یکی از بلندپروازانه‌ترین طرح‌های توسعه‌ای دولت هند در حوزه لجستیک و زیرساخت‌های بندری است که هدف آن بهره‌برداری از ظرفیت‌های طبیعی کشور در حوزه دریا و آبراه‌های داخلی برای تسهیل تجارت، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، توسعه صنایع ساحلی و ایجاد اشتغال گسترده است. این برنامه، که از سال ۲۰۱۵ طراحی و اجرا شده، تا افق ۲۰۳۵ با سرمایه‌ای بالغ بر ۸.۵ تریلیون روپیه (معادل تقریبی ۱۴۰ میلیارد دلار آمریکا) به دنبال پیاده‌سازی بیش از ۵۷۰ پروژه زیربنایی است.

هند با برخورداری از بیش از ۷۵۰۰ کیلومتر خط ساحلی و حدود ۱۴۵۰۰ کیلومتر آبراه قابل کشتیرانی، ظرفیت بسیار گسترده‌ای برای توسعه حمل‌ونقل دریایی و استفاده از دریا برای ارتقای زنجیره تأمین خود دارد. با وجود این ظرفیت‌ها، سهم فعلی حمل‌ونقل دریایی از جابجایی داخلی کالاها کمتر از ۶ درصد است؛ در حالی که هزینه حمل‌ونقل از طریق آبراه‌ها بین یک‌سوم تا یک‌پنجم سایر روش‌هاست. ساگارمالا در این راستا می‌کوشد سهم حمل‌ونقل ساحلی را تا سال ۲۰۲۵ به بیش از ۳۳ درصد افزایش دهد.

از جمله اهداف کلیدی برنامه ساگارمالا می‌توان به توسعه و مدرن‌سازی بنادر موجود، احداث بنادر جدید، اتصال بنادر به شبکه‌های جاده‌ای و ریلی، افزایش ظرفیت بنادر از حدود ۱۰۵۰ میلیون تن در سال (در ۲۰۱۵) به بیش از ۲۵۰۰ میلیون تن تا سال ۲۰۲۵، و کاهش هزینه‌های لجستیکی برای صادرات و واردات اشاره کرد. این برنامه همچنین در پی توسعه ۱۴ منطقه اقتصادی ساحلی (Coastal Economic Zones) است تا فاصله بین مراکز تولید و بنادر را کاهش داده، ارزش‌افزوده صادراتی را افزایش دهد. در حال حاضر میانگین فاصله مراکز تولید تا بندر در هند حدود ۷۰۰–۸۰۰ کیلومتر است، در حالی‌که در چین این رقم حدود ۱۵۰ تا ۳۰۰ کیلومتر است. کاهش این فاصله می‌تواند نقش چشمگیری در بهبود رقابت‌پذیری کالاهای صادراتی هند داشته باشد.

در حوزه اشتغال، ساگارمالا پیش‌بینی کرده است که بیش از ۱۰ میلیون شغل جدید (مستقیم و غیرمستقیم) ایجاد خواهد شد. تنها در بخش توسعه مناطق صنعتی ساحلی، برآورد می‌شود حدود ۷۰ میلیون شغل ایجاد گردد که ۴۰ میلیون آن مستقیم خواهد بود. به ازای هر ۱ میلیون تن افزایش ظرفیت بندری، به‌طور متوسط حدود ۳۰۰ فرصت شغلی ایجاد می‌شود. علاوه بر این، تمرکز ویژه‌ای نیز بر آموزش مهارت‌های مرتبط با صنایع دریایی، لجستیک، شیلات و گردشگری در جوامع ساحلی وجود دارد.

از لحاظ ساختار اجرایی، یک «کمیته ملی ساگارمالا» برای هدایت راهبردی برنامه در سطح دولت مرکزی تشکیل شده که وزارت کشتیرانی و بنادر، وزرای ایالتی و سایر نهادهای ذی‌ربط در آن حضور دارند. همچنین «شرکت توسعه ساگارمالا (Sagarmala Development Company – SDC)» در سال ۲۰۱۶ تأسیس شد تا پروژه‌ها را اجرا و سرمایه‌گذاری‌ها را تسهیل کند. سرمایه مجاز این شرکت ۱۰ هزار میلیون روپیه تعیین شده که سرمایه پرداخت‌شده آن به‌تازگی از ۹۰۰ میلیون به ۲۱۵۰ میلیون روپیه افزایش یافته است. همچنین شرکتی مشترک در سال ۲۰۱۵ برای توسعه اتصال بندر به شبکه ریلی و سایر ابزارهای حمل‌ونقل مانند طناب‌راه‌ها تأسیس شد.

در زمینه حمل‌ونقل کالا، پیش‌بینی شده است که تا سال ۲۰۲۵، میزان کالاهای جابه‌جا شده از طریق آبراه‌های ساحلی و داخلی به بیش از ۳۳۰ تا ۴۲۰ میلیون تن برسد که بیش از ۵ برابر میزان فعلی است. به‌طور خاص، انتقال زغالسنگ حرارتی، فولاد، سیمان، فرآورده‌های نفتی، و غلات از مسیرهای دریایی هدف‌گذاری شده که صرفه‌جویی سالانه‌ای بیش از ۱۰۰ هزار میلیون روپیه در پی خواهد داشت. در همین راستا، برنامه‌هایی نیز برای انتقال بار از جاده به ریل و دریا طراحی شده است. به عنوان مثال، افزایش سهم راه‌آهن از حمل‌ونقل کانتینری از ۱۸ درصد به بیش از ۲۵ درصد یکی از اقدامات کلیدی برای کاهش هزینه‌ها به ازای هر کانتینر در حد ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ روپیه و صرفه‌جویی زمانی حدود ۵ روز است.

در بخش توسعه بندرها، ساگارمالا علاوه بر مدرن‌سازی بنادر موجود، ساخت ۶ تا ۸ بندر بزرگ جدید را در دستور کار دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به پروژه‌های توسعه بندر پارادیپ، بندر انایام و بندر واداوان اشاره کرد. ظرفیت هر یک از این بنادر جدید بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تن در سال خواهد بود. همچنین تمرکز بر هوشمندسازی و پایدارسازی عملیات بندری، ساخت بنادر سبز و توسعه پایانه‌های تخصصی نیز از دیگر محورهای این برنامه است.

در حوزه اتصال چندوجهی، ساگارمالا شناسایی ۷۰ پروژه جاده‌ای با مجموع سرمایه‌گذاری بیش از ۲۰ میلیون روپیه را در برنامه خود دارد. گسترش اتصال ریلی، استفاده از خطوط لوله برای حمل مواد مایع (که هزینه آن تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد هزینه حمل‌ونقل ریلی است) و فعال‌سازی آبراه‌های داخلی از جمله اقدامات برنامه‌ریزی‌شده برای ارتقای بهره‌وری در زنجیره تأمین هستند.

در کنار توسعه زیرساخت‌های فیزیکی، برنامه ساگارمالا همچنین به ارتقای رفاه و توسعه اجتماعی جوامع ساحلی توجه ویژه دارد. نزدیک به ۱۸ درصد از جمعیت هند در مناطق ساحلی زندگی می‌کنند و طرح‌هایی برای توانمندسازی آن‌ها از طریق توسعه شیلات، آموزش‌های فنی، ایجاد زنجیره سرد، گردشگری دریایی و زیرساخت‌های محلی در قالب «صندوق توسعه جوامع ساحلی» در نظر گرفته شده است.

ساگارمالا یک نقشه‌راه جامع برای بازآرایی زیرساخت‌های حمل‌ونقل، ارتقای صنعتی‌سازی مبتنی بر بنادر، کاهش هزینه‌های لجستیکی، و افزایش سهم هند از تجارت جهانی به‌ویژه صادرات است. با اجرای موفق این برنامه، هند نه‌تنها در سطح منطقه، بلکه در سطح جهانی می‌تواند به یک هاب لجستیکی و تولیدی پیشرو تبدیل شود.