در گامی بیسابقه و مهم برای مقابله با تغییرات اقلیمی، بسیاری از کشورهای بزرگ کشتیرانی جهان توافق کردند که حداقل تعرفهای معادل ۱۰۰ دلار برای هر تن گاز گلخانهای منتشرشده از کشتیهایی که از یک آستانه مشخص فراتر میروند، اعمال کنند. این اقدام، عملاً نخستین مالیات جهانی بر انتشار گازهای گلخانهای بهشمار میرود.
به گزارش اندیشکده پیشرفت دریایی، سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) برآورد کرده است که این تعرفه میتواند سالانه بین ۱۱ تا ۱۳ میلیارد دلار درآمد ایجاد کند. این منابع مالی به صندوق «کربن صفر» سازمان اختصاص خواهد یافت تا در زمینه توسعه سوختها و فناوریهای پاک، تشویق کشتیهای کمآلاینده و همچنین حمایت از کشورهای در حال توسعه برای نوسازی ناوگانهای فرسوده و دوری از سوختهای آلاینده سرمایهگذاری شود.
بر اساس این توافق که قرار است در نشست اکتبر بهطور رسمی به تصویب برسد و از سال ۲۰۲۷ اجرایی شود، آستانههای مجاز انتشار گازهای گلخانهای بهمرور سختگیرانهتر خواهند شد. هدف نهایی این طرح، رسیدن به سطح انتشار خالص صفر در صنعت کشتیرانی تا حدود سال ۲۰۵۰ است.
مخالفت آمریکا و واکنشها
جای خالی ایالات متحده در این مذاکرات، از نکات برجسته توافق بود. دولت آمریکا نه تنها در مذاکرات لندن شرکت نکرد، بلکه سایر کشورها را به مخالفت با این اقدام فراخواند. دونالد ترامپ تهدید کرده بود که هرگونه تعرفه بر مبنای سوخت یا انتشار را رد خواهد کرد و حتی ممکن است اقدامات متقابل اقتصادی اتخاذ کند. با این حال، آرسنیو دومینگوئز، دبیرکل IMO، در پاسخ به خبرنگاران گفت که کشتیهای بزرگ که میان کشورهای مختلف در ترددند، ملزم به رعایت مقررات IMO هستند. او کشورهای ناراضی را به همکاری با سازمان دعوت کرد تا راهحلی جمعی و جهانی برای مقابله با تغییرات اقلیمی شکل گیرد.
واکنشهای متفاوت: از حمایت تا انتقاد
در حالی که برخی فعالان محیط زیستی توافق جدید را «تصمیمی تاریخی» دانستند، برخی دیگر آن را ناکافی توصیف کردند. اما فنتون، مدیر ارشد دیپلماسی اقلیمی در سازمان «فرصت سبز» در بریتانیا، گفت این اقدام به کشتیها اجازه میدهد که «هزینه آلودگی را پرداخت کرده و همچنان به استفاده از سوختهای آلاینده ادامه دهند»؛ زیرا ممکن است پرداخت تعرفه برای شرکتها ارزانتر از نوسازی یا تغییر سوخت باشد.
او همچنین افزود: «IMO تصمیمی تاریخی گرفت، اما در نهایت، تصمیمی که کشورهایی با بیشترین آسیبپذیری اقلیمی را ناکام گذاشت و به تعهدات دو سال پیش اعضا پاسخ نداد.» در مقابل، سازمانهایی مانند «صندوق دفاع از محیط زیست» از این تصمیم استقبال کردند. ناتاشا استاماتیو، از اعضای این صندوق، گفت: «با تصویب استاندارد جهانی سوخت و مکانیزم قیمتگذاری گازهای گلخانهای، IMO گامی مهم برای کاهش اثرات اقلیمی کشتیرانی برداشت. حالا اعضا باید بهتدریج استاندارد سوخت را تقویت کنند تا گذار به انرژیهای پاک بهشکل عادلانه و مؤثر رقم بخورد.»
منطقه جدید کنترل آلایندگی در اقیانوس اطلس شمالشرقی
یک روز پیش از این تصمیم، نمایندگان IMO پیشنهاد ایجاد منطقه کنترل آلایندگی در شمالشرق اقیانوس اطلس را تصویب کردند. بر این اساس، کشتیهایی که از این منطقه عبور میکنند، موظف به استفاده از سوختها و موتورهای با آلایندگی کمتر خواهند بود. این منطقه شامل مسیرهایی است که به بنادر بریتانیا، گرینلند، فرانسه و جزایر فارو منتهی میشوند و بر کشتیهایی از آمریکای شمالی، آسیا و سایر نقاط جهان نیز تأثیر خواهد گذاشت.
چالشهای مذاکرات: مالیات ثابت یا سیستم تجارت کربن
یکی از مهمترین چالشهای مذاکرات، نحوه اعمال تعرفه بود. بیش از ۶۰ کشور، به رهبری کشورهای جزیرهای اقیانوس آرام که بهشدت در معرض خطرات اقلیمی قرار دارند، خواهان مالیاتی ساده برای هر تن انتشار بودند. در مقابل، کشورهایی با ناوگانهای بزرگ دریایی مانند چین، برزیل، عربستان سعودی و آفریقای جنوبی، بهدنبال سیستم تجارت اعتباری کربن بودند. در نهایت، توافقی بینابینی حاصل شد که ترکیبی از هر دو مدل است، اما یک مالیات فراگیر برای همه انتشارات محسوب نمیشود.
این توافق با رأیگیری به تصویب رسید: ۶۳ کشور از جمله چین، برزیل، آفریقای جنوبی و بسیاری از کشورهای اروپایی موافقت کردند. ۱۶ کشور به رهبری عربستان سعودی مخالفت کردند و ۲۴ کشور، از جمله تعدادی از کشورهای جزیرهای، رأی ممتنع دادند. نمایندگان این کشورها اعلام کردند که این توافق “بسیار اندک و بسیار دیر” است و تلاش خواهند کرد تا آن را در نشست اکتبر تقویت کنند.
سایمون کوفه، وزیر حملونقل، انرژی، ارتباطات و نوآوری تووالو، در بیانیهای گفت: «ما بهعنوان کشورهایی آسیبپذیر از نظر اقلیمی آمده بودیم؛ با بیشترین نیاز و روشنترین راهحل. اما با چه مواجه شدیم؟ گزینههای ضعیف از سوی اقتصادهای بزرگ جهان.»
سخن پایانی
نماینده برزیل در نشست پایانی تأکید کرد که این توافق قرار نیست کامل باشد، چرا که هر کشور تعریفی متفاوت از کمال دارد. اما کشورها به حرف یکدیگر گوش دادند و چارچوبی برای مقابله با تغییرات اقلیمی در شرایط ژئوپلیتیکی دشوار فعلی شکل دادند.
این توافق، با وجود کاستیها، میتواند سرآغاز راهی مهم برای پاکسازی صنعت جهانی کشتیرانی و کاهش تأثیرات اقلیمی آن باشد — صنعتی که اکنون حدود ۳ درصد از کل گازهای گلخانهای جهان را به خود اختصاص داده است.
بدون دیدگاه