گردشگری ساحلی و دریایی (CMT) به یک بخش اقتصادی مهم برای کشورهایی با سواحل جذاب و قابل دسترس تبدیل شده است. با این حال، کشتیهای تفریحی، استراحتگاهها و حتی اکوتوریسم نیز بخشی از گردشگری آبی هستند که تأثیرات زیستمحیطی و اجتماعی قابل توجهی بر منابع طبیعی و جوامع محلی دارند. افزون بر این، اقیانوسها و سواحل بهطور فزایندهای بهعنوان منابع راهبردی برای دولتها و کسبوکارها مورد توجه قرار گرفتهاند، چرا که بخش بزرگی از جمعیت جهان و اقتصاد جهانی به آنها وابسته است. بنابراین، گردشگری ساحلی و دریایی بهعنوان بخشی از گردشگری آبی (Blue Tourism) با چالشهای نوظهوری در سطح محلی و جهانی روبهروست که نیاز به توجه دقیقتر بهویژه در ارتباط گردشگری با تعهدات پایداری مانند توافق پاریس دارد.
چالشهای جهانی ساحلی و دریایی
- گردشگری یک بخش اقتصادی مهم برای کشورهای در حال توسعه است و در کشورهای جزیرهای کوچک (SIDS) تا ۲۵٪ تولید ناخالص داخلی را شامل میشود، با تمرکز زیاد بازدیدکنندگان در زمان و مکان محدود، عمدتاً در سواحل.
- بیش از ۶۰۰ میلیون نفر (حدود ۱۰٪ جمعیت جهان) در مناطق ساحلی کمتر از ۱۰ متر بالاتر از سطح دریا زندگی میکنند و حدود ۲.۴ میلیارد نفر (۴۰٪ جمعیت جهان) در شعاع ۱۰۰ کیلومتری ساحل سکونت دارند و وابسته به کیفیت و دسترسی اقیانوسها هستند.
- تغییرات اقلیمی اثرات شدیدی بر مناطق ساحلی با آسیبپذیری انسانی بالا دارد، از جمله افزایش دما، رویدادهای محیطی بیشتر، کمآبی و بالا آمدن سطح دریا.
- گردشگری آبی بهشدت به کیفیت اکوسیستمهای طبیعی وابسته است، اما در عین حال موجب تخریب آنها شده و پایداری خود را به خطر انداخته است.
مسائل خاص گردشگری ساحلی و دریایی:
- کشتیهای کروز: منبع بزرگ اثرات زیستمحیطی و اجتماعی که اغلب تحت پوشش قوانین و سازوکارهای حاکمیتی فعلی قرار ندارند.
- هتلها و استراحتگاهها: گردشگری انبوه با محصولاتی محبوب و مقرونبهصرفه برای مسافران داخلی و بینالمللی که آثار محیطی، اجتماعی و اقتصادی نابرابری ایجاد میکند.
- اکوتوریسم: جایگزینی در حال ظهور برای گردشگری انبوه با اثرات منفی زیستمحیطی کمتر و منافع بیشتر برای جوامع محلی.
توصیهها برای گذار به گردشگری آبی پایدار:
۱. اقدامات جهانی برای گردشگری ساحلی و دریایی پایدار
- ۱.۱: ارتقای انسجام سیاستی، همکاری بین ذینفعان و ایجاد مکانیسمهای همکاری میانبخشی.
- ۱.۲: حمایت از برنامهریزی یکپارچه ساحلی و دریایی مبتنی بر اکوسیستم.
- ۱.۳: توسعه سامانههای پایش و ارزیابی برای سنجش اثرات گردشگری بر اکوسیستمهای طبیعی.
- ۱.۴: شناسایی و ترویج کسبوکارهای مسئول و مهارتهای سبز.
- ۱.۵: اجرای استراتژیهایی برای سبزسازی و کاهش کربن در کل صنعت گردشگری.
- ۱.۶: تأمین مالی فعالیتهای گردشگری آبی پایدار.
- ۱.۷: مشارکت، توانمندسازی و آموزش مسافران، صنایع و ذینفعان.
۲. توصیههای خاص برای هتلها و استراحتگاهها:
- ۲.۱: گسترش گواهینامههای پایداری، برچسبگذاری زیستمحیطی و ابتکارات زیستمحیطی.
- ۲.۲: برنامهریزی، نظارت و مدیریت گردشگری در سطح منطقهای و ملی برای توزیع زمانی و مکانی بازدیدها.
- ۲.۳: افزایش سرمایهگذاری در کارایی انرژی، تصفیه آب و بازیافت زبالهها.
۳. توصیههای خاص برای کروزها و بنادر:
- ۳.۱: اجرای قوانین محیطزیستی، مشوقهای مالی و پشتیبانی فنی برای بنادر و کشتیهای سبز.
- ۳.۲: برنامهریزی و کاهش ترافیک کروز در مناطق حساس دریایی.
- ۳.۳: مدیریت و تنظیم ورود و خروج مسافران کروز از طریق برنامهریزی و پایگاه داده جامع.
- ۳.۴: طراحی، ساخت، بهرهبرداری و از رده خارجسازی زیستمحیطی کشتیها با استفاده از ابزارهایی مانند ارزیابی چرخه عمر.
۴. توصیههای خاص برای اکوتوریسم:
- ۴.۱: تدوین ابزارهای برنامهریزی و پایش یکپارچه و راهبردهای میانمدت و بلندمدت.
- ۴.۲: افزایش منافع اقتصادی و اجتماعی برای جوامع محلی از طریق حمایت از کسبوکارهای جامعهمحور.
- ۴.۳: ترویج گواهینامههای پایداری، آموزش کارکنان، بازدیدکنندگان و مردم محلی.
- ۴.۴: پایش اکوتوریسم با استفاده از دادهها و علم مشارکتی.
نتیجهگیری
مقاصد جدید گردشگری بهسرعت به مناطق بحرانی تبدیل میشوند، زیرا در معرض خطرات زیستمحیطی، تأثیرات تغییرات اقلیمی، از دست رفتن تنوع زیستی و افت کیفیت اکوسیستمها هستند. این شرایط هم برای قلمروهای ساحلی و هم برای جوامع محلی خطرناک است و نیازمند پاسخهای فوری سیاستی میباشد. همچنین باید روندهای بلندمدت گردشگری و مصرف را در نظر گرفت تا بتوان سناریوهای رشد را پیشبینی و بر آنها تأثیر گذاشت و تابآوری جوامع محلی در برابر شوکهای طبیعی، اجتماعی و اقتصادی را افزایش داد. سرانجام، توسعه ابزارهای پایش و سازوکارهای حکمرانی چندذینفعه، در سطح محلی و جهانی، برای مدیریت جامع گردشگری دریایی و ساحلی ضروری است. ابزارهای مشارکتی مانند علم شهروندی بسیار مفید هستند، چرا که با هزینه کم داده جمعآوری میکنند و در عین حال جامعه محلی را درگیر کرده و بازدیدکنندگان و فعالان صنعت را آموزش میدهند.
بدون دیدگاه