سازمان تجارت و توسعه ملل متحد (آنکتاد) در تاریخ ۱۵ آوریل 2025، جدیدترین داده‌های تجارت دریایی را منتشر کرد که برای نخستین بار شامل آمار تفکیک‌شده در سطح کشورها می‌شود. حمل‌ونقل دریایی به عنوان ستون فقرات تجارت جهانی شناخته می‌شود که بیش از ۸۰ درصد از حجم مبادلات کالایی جهان را بر عهده دارد. این بخش حیاتی، زنجیره‌های ارزش جهانی را به هم متصل ساخته و نقش کلیدی در انتقال مواد خام به مراکز تولیدی و توزیع محصولات نهایی ایفا می‌کند.

به گزارش اندیشکده پیشرفت دریایی، داده‌های جدید که از آمار رسمی گزارش‌شده توسط دولتها به UN Comtrade استخراج شده‌اند، تصویر دقیق‌تری از جریان‌های تجارت دریایی ارائه می‌دهند. این اطلاعات به کشورها کمک می‌کند تا عملکرد تجاری خود را پایش کرده، میزان ادغام در زنجیره‌های تأمین جهانی را ارزیابی نمایند و تصمیمات آگاهانه‌تری در زمینه سرمایه‌گذاری در بنادر و زیرساخت‌های حمل‌ونقل اتخاذ کنند. همچنین این داده‌ها برای رصد پیشرفت در دستیابی به اهداف توسعه پایدار، به ویژه هدف ۹.۱.۲ مربوط به توسعه زیرساخت‌های پایدار حائز اهمیت هستند.

تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که سهم کشورهای در حال توسعه از تجارت دریایی جهانی از ۳۸ درصد در سال ۲۰۰۰ به ۵۴ درصد در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. این رشد عمدتاً مدیون تحولات اقتصادی آسیا و به ویژه رشد چشمگیر چین بوده است. در مقابل، سهم کشورهای کمتر توسعه‌یافته و کشورهای جزیره‌ای کوچک به دلیل محدودیت‌های ساختاری و ادغام ضعیف در زنجیره‌های ارزش جهانی، همچنان ناچیز باقی مانده است.

یکی از تحولات مهم در دهه‌های اخیر، تغییر ترکیب محموله‌های دریایی از حجم مایع (عمدتاً نفت خام) به سمت حجم خشک (شامل مواد معدنی، غلات و کالاهای تولیدی) بوده است. سهم نفت خام از ۲۹ درصد در سال ۲۰۰۰ به ۱۸ درصد در سال ۲۰۲۳ کاهش یافته، در حالی که سهم کالاهای خشک در همین دوره از ۲۷ درصد به ۳۶ درصد افزایش پیدا کرده است. این تغییر تا حد زیادی بازتابی از ظهور چین به عنوان قدرت صنعتی و مصرف‌کننده عمده مواد اولیه است.

اگرچه حجم کلی تجارت دریایی روندی صعودی داشته، اما داده‌ها دوره‌هایی از اختلالات عمده را نیز ثبت کرده‌اند. بحران مالی ۲۰۰۸-۲۰۰۹ و همه‌گیری کووید-۱۹ از جمله این موارد هستند. در سال‌های اخیر نیز بحران‌های ژئوپلیتیک مانند جنگ در اوکراین، تنش‌ها در دریای سرخ و مشکلات اقلیمی مانند خشکسالی کانال پاناما، آسیب‌پذیری‌های سیستم حمل‌ونقل دریایی جهانی را بیش از پیش آشکار ساخته‌اند. این چالش‌ها ضرورت تقویت تاب‌آوری در کریدورهای حیاتی دریایی را برجسته می‌سازد.