پژوهشی که نخستین بار از «مرگومیر فاجعهآمیز» دو گونهی کلیدی مرجانهای فلوریدا — مرجان شاخگوزنی (Acropora cervicornis) و مرجان شاخالگویی (Acropora palmata) — پرده برداشت، اکنون آنچه را که بسیاری از دانشمندان علوم دریایی از آن بیم داشتند، تأیید کرده است: انقراض کارکردی مرجانهای جنس Acropora در صخرههای مرجانی فلوریدا.
این مطالعه که در نشریهی معتبر Science منتشر شده، نشان میدهد که پس از موج گرمای بیسابقهی اقیانوسی در تابستان ۲۰۲۳ — نهمین رخداد سفیدشدگی گستردهی مرجانها در تاریخ این منطقه — جمعیت این دو گونه به اندازهای کاهش یافته که دیگر قادر به تولیدمثل طبیعی و بازسازی زیستبوم خود نیستند.
فروپاشی ستون فقرات اکوسیستمهای مرجانی
مرجانهای شاخهدار Acropora، زمانی نقش ستون فقرات ساختاری صخرههای دریایی کارائیب و فلوریدا را ایفا میکردند. آنها با ایجاد زیستگاه برای بیمهرگان و ماهیان، و با کاهش انرژی امواج، نقش حفاظتی و بومسازندهی بیبدیلی داشتند. نابودی آنها، نه صرفاً از بین رفتن دو گونه، بلکه فروپاشی یک کارکرد حیاتی زیستمحیطی است — همان چیزی که دانشمندان از آن بهعنوان «انقراض کارکردی» یاد میکنند.
ابعاد فاجعه: از مرگ ۹۸ درصدی تا نابودی کامل در برخی مناطق
این پژوهش که با همکاری ادارهی ملی اقیانوس و جو آمریکا (NOAA) و آکواریوم «شِد» شیکاگو انجام شده، دادههای ۴۷ پژوهشگر از ۲۲ نهاد علمی را گرد آورده است. بررسی بیش از ۵۲ هزار کلنی مرجانی در ۳۹۱ نقطه از صخرههای فلوریدا نشان داد:
- نرخ مرگومیر در کیز فلوریدا و «دری تورتوگاس» به ۹۸ تا ۱۰۰ درصد رسیده است؛
- مناطق شمالیتر، با آبهای اندکی خنکتر، تنها ۳۸ درصد تلفات داشتهاند — اما این نیز سطحی بحرانی محسوب میشود.
هرچند هنوز تعداد اندکی از کلنیها باقی ماندهاند، اما جمعیت به حدی کاهش یافته که دیگر توان حفظ و بازسازی طبیعی خود را ندارد؛ نقطهای که آن را «آستانهی انقراض کارکردی» مینامند — مرحلهای که معمولاً پیش از انقراض کامل گونه رخ میدهد.
تغییرات اقلیمی: علت اصلی، نه صرفاً عامل تشدیدکننده
دکتر «راس کانینگ»، زیستشناس آکواریوم شِد و نویسندهی اصلی مقاله، هشدار داده است:
«زمان در حال اتمام است. موجهای گرمایی شدیدتر و مکررتر میشوند. اگر اقدام فوری و بلندپروازانه برای مهار گرمایش اقیانوسها و تقویت تابآوری مرجانها انجام نشود، خطر نابودی گستردهتر مرجانها در فلوریدا و سراسر جهان جدی است.»
موج گرمای ۲۰۲۳ بالاترین دمای ثبتشده در سامانهی صخرههای مرجانی فلوریدا طی ۱۵۰ سال گذشته را رقم زد. استرس حرارتی بین دو تا سه ماه ادامه یافت — یعنی تا چهار برابر طولانیتر از هر سال ثبتشدهی پیشین.
نقطهی بیبازگشت برای مرجانهای Acropora
این گونهها پیشتر نیز بر اثر بیماری، آلودگی، و رخدادهای پیاپی سفیدشدگی به آستانهی نابودی رسیده بودند. اما موج گرمای ۲۰۲۳ نقطهی واژگونی یا tipping point بود — رخدادی که روند چند دههای زوال را به سقوط کامل بدل کرد. اکنون که جمعیتها بهشدت کاهش یافته و فشارهای محیطی رو به افزایش است، بازیابی طبیعی بدون مداخلهی انسانی تقریباً ناممکن بهنظر میرسد.
امید در بانکهای ژنی، اما با شرط اقدام اقلیمی
در واکنش، پژوهشگران به ایجاد بانکهای ژنی مرجانها روی آوردهاند — ذخایری زنده در آکواریومها و پرورشگاههای دریایی که بقایای زندهی مرجانها را حفظ میکنند. مرجانهای نجاتیافته از موج گرما اکنون در محیطهای کنترلشده پرورش داده میشوند تا تنوع ژنتیکی حفظ شود و در آینده برای بازسازی زیستگاهها مورد استفاده قرار گیرند.
بااینحال، کارشناسان هشدار میدهند که بازسازی بدون مهار گرمایش اقیانوسها محکوم به شکست است. مطالعه خواستار راهبردهایی نوین از جمله پرورش گونههای مقاوم به گرما و دستکاری همزیستهای جلبکی مرجانها برای افزایش تابآوری است — البته در کنار اقدام فوری جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای.
معنای گستردهتر: فاجعهای محلی یا هشدار جهانی؟
صخرههای فلوریدا از جمله پژوهششدهترین صخرههای مرجانی جهان هستند. بااینحال، رویداد اخیر حقیقتی تلخ را یادآوری میکند: حتی با دههها پژوهش و حفاظت، سرعت گرمایش اقیانوس از توان تطبیق مرجانها پیشی گرفته است.
از نگاه دانشمندان، نابودی مرجانهای Acropora تنها تراژدیای محلی نیست، بلکه پیشدرآمدی از سرنوشت احتمالی صخرههای مرجانی جهان است.
اهمیت جهانی صخرههای مرجانی
مرجانها زیستگاهی برای حدود یکچهارم از کل گونههای دریایی هستند، منبع تغذیهی صدها میلیون انسان بهشمار میآیند و تا ۹۰ درصد از انرژی امواج و خطرات سیل را از سواحل دفع میکنند. ارزش اقتصادی جهانی صخرههای مرجانی حدود ۱۰ تریلیون دلار در سال برآورد میشود.
جمعبندی تحلیلی
این گزارش در واقع هشدار دوگانهای است:
- زیستمحیطی: مرجانهای فلوریدا بهطور عملی از چرخهی اکولوژیکی حذف شدهاند؛ یعنی اکوسیستم دریایی در حال فروپاشی عملکردی است.
- اقلیمی: بحران کنونی نه استثنا، بلکه نشانهای از آیندهی نزدیکِ دیگر صخرههای مرجانی در سراسر جهان است، مگر آنکه سیاستهای اقلیمی بهسرعت و بهصورت بنیادین تغییر کند.
بدون دیدگاه